۱۳۹۶ دوشنبه ۲ مرداد
شماره‌های پیشین:
شماره ۲۷۲۶ - ۱۳۹۵ پنج شنبه ۲۰ آبان
واکنش مقامات تهران به پيروزي ترامپ
روحاني: آمريکا توان استفاده از ايران‌هراسي را ندارد

پيروزي دونالد ترامپ در انتخابات رياست‌جمهوري آمريکا آن‌قدر اتفاق مهمي است که دنيا سريعا به آن واکنش نشان داد. مقامات ايراني نيز چنين کردند. حسن روحاني رئيس‌جمهوري کشورمان صبح ديروز در جلسه هيأت‌دولت با بيان اينکه توافق هسته‌اي با تغيير در دولت‌هاي خارجي تغيير نمي‌کند، گفت: «نتيجه انتخابات آمريکا، اثري در سياست‌هاي جمهوري اسلامي ايران ندارد. موقعيت آمريکا در جامعه بين‌المللي و افکار عمومي جهان به دليل سياست‌هاي غلط تضعيف شده و شکاف بيشتر با جامعه جهاني و اروپا به اين موقعيت بيشتر ضربه خواهد زد».
رئيس شوراي‌عالي امنيت ملي با اعلام اينکه «امروز ديگر آمريکا به‌هيچ‌وجه بيش از گذشته توانايي استفاده از ايران‌هراسي و ايجاد اجماع جهاني عليه ايران را ندارد»، گفت: «سياست ايران در تعامل سازنده با جهان و شکسته‌شدن تحريم‌هاي هسته‌اي، روابط اقتصادي ايران را با همه کشورها در يک مسير رو به رشد و برگشت‌ناپذير قرار داده است». به گفته روحاني هوشمندي ايران در توافق هسته‌اي اين بود که برجام را نه به عنوان توافق با يک کشور يا يک دولت بلکه به عنوان يک قطع‌نامه شوراي امنيت سازمان ملل تثبيت کرد که با تصميم يک دولت قابل تغيير نيست. 
نشانه سرخوردگي جامعه آمريکا بود
علي شمخاني، دبير شوراي عالي امنيت ملي نيز ديروز نتيجه چهل‌و‌پنجمين انتخابات رياست‌جمهوري آمريکا را نشانه سرخوردگي و بي‌اعتمادي اکثريت جامعه به ساختار و رويه‌هاي جاري در اين کشور دانست و گفت: «در تبليغات انتخاباتي نامزدهاي رياست‌‌جمهوري آمريکا بيش از آنکه برنامه و سياست اجرائي اعلام شود، تمرکز طرفين بر افشاگري و رسواکردن افراد و احزاب اصلي بود و از اين رو هنوز امکان ارائه برآورد دقيقي در اين خصوص وجود ندارد». شمخاني با بي‌تأثير عنوان‌کردن نتيجه انتخابات آمريکا بر سياست‌ها و اقدامات جمهوري اسلامي ايران در ابعاد سياسي، اقتصادي و امنيتي گفت: «اصولا مشي مستقل و رفتار هوشمندانه ايران برخلاف برخي کشورهاي منطقه در هيچ مقطع زماني متأثر از تغيير حاکميت در ديگر کشورها نبوده و سياست نه شرقي و نه غربي کشورمان با پشتوانه حمايت مردمي و اتکا بر ظرفيت‌هاي داخلي، مسير روشن خود را بر اساس حکمت، عزت و مصلحت طي خواهد کرد».
آمريکا موظف به اجراي برجام است
محمدجواد ظريف، وزير خارجه کشورمان که در ادامه سفر چهارروزه خود به روماني رفته، ديروز بعد از ديدار با همتاي خود به نتيجه انتخابات در آمريکا نيز واکنش نشان داد و گفت: «رئيس‌جمهوري آمريکا بايد واقعيت‌هاي امروز جهان را به‌خوبي درک کند و سياست‌هايش را با واقعيت جهان ارتباط دهد». او افزود: «رسم ما اين است که در امور داخلي ساير کشورها دخالت نمي‌کنيم».
ظريف همچنين گفت: «با توجه به اينکه ايران و آمريکا روابط سياسي ندارند، مهم آن است که رئيس‌جمهوري آينده آمريکا موظف به رعايت تعهد چندجانبه برجام است و ما يقين داريم که جامعه بين‌المللي نيز اين توقع را از ايالات متحده آمريکا خواهد داشت».
به نفع ايران است
علي مطهري، نايب‌رئيس مجلس شوراي اسلامي، روز گذشته در يک نشست خبري در تحليل انتخاب ترامپ به عنوان رئيس‌جمهور جديد آمريکا گفت: مواضع ترامپ در دوره تبليغات انتخاباتي و رياست‌جمهوري متفاوت خواهد بود. در مجموع با توجه به مواضعي که ايشان در دوره تبليغات داشتند، من فکر مي‌کنم رياست‌جمهوري ايشان براي ايران مفيدتر است تا اينکه خانم کلينتون انتخاب مي‌شد. به‌خاطر اينکه دموکرات‌ها با برنامه‌ريزي دقيق‌تري حرکت مي‌کنند و با پنبه سر مي‌برند. او افزود: ترامپ اولا صداقت بيشتري دارد و مواضعش درباره سوريه مواضع خوبي بود. او همچنين نسبت به عربستان نگاه خوبي ندارد و مايل به روابط خوب با روسيه است؛ البته من فکر مي‌کنم مخالفت ترامپ با برجام هم به نفع ايران است و آنها در عمل نمي‌توانند کاري بکنند. در مجموع فکر مي‌کنم رياست‌جمهوري ترامپ به نفع ايران باشد. 
يک غافلگيري واقعي
حميد مقدم‌فر، مشاور فرهنگي و رسانه‌اي فرمانده کل سپاه، نيز به نتيجه انتخابات آمريکا واکنش نشان داد و گفت: «نتايج اين انتخابات هم دستگاه حاکم آمريکا و هم رسانه‌هاي پرقدرت و بزرگ اين کشور را شوکه و غافلگير کرد. برخلاف آنچه برخي فکر مي‌کنند، غافلگيري انتخاب ترامپ يک سناريوي از پيش تعيين‌شده است، اين غافلگيري واقعي است و انتخاب ايشان به عنوان رئيس‌جمهور واقعا قابل‌پيش‌بيني نبود». او در ادامه به جامعه‌شناسي رأي مردم آمريکا به ترامپ پرداخت و گفت: «اينکه اکثريت مردم آمريکا به آقاي ترامپ اقبال نشان دادند، به دليل اين بود که مردم از وضعيت موجود و همچنين هيأت حاکميت آمريکا و دو حزب حاکم و دروغ‌هاي آنها خسته شده‌اند. به همين دليل با وجود اينکه ترامپ را آدمي فاسد مي‌دانند که فساد او در مناظره‌هاي انتخاباتي نيز به بدترين شکل ممکن افشا شد، به دليل اينکه او مقابل ساختار موجود در آمريکا ايستاد، به او اقبال نشان دادند». مقدم‌فر با اشاره به اظهارات ترامپ مبني بر اينکه برجام را پاره خواهد کرد، گفت: «اين نشان مي‌دهد که ما نبايد تمام تخم‌مرغ‌هاي خود را در سبد برجام مي‌گذاشتيم و اين کار غلط بود. او فردي ساختارشکن است و بارها در صحبت‌هاي خود نشان داده که شکستن ساختارهاي قانوني براي او ساده است؛ به همين دليل است که به او «ديوانه» مي‌گويند».
واکنش‌هاي توييتري
برخي از مقامات همچون حميد ابوطالبي و حسام‌الدين آشنا نيز واکنش‌هاي خود به پيروزي ترامپ را از طريق فضاي مجازي و صفحه توييتر خود منتشر کردند. حسام‌الدين آشنا، مشاور فرهنگي رئيس‌جمهور، نوشته بود: «اگرچه شناخت و پويايي‌هاي سياست و جامعه در آمريکا دشوار است، اما حتما بهتر از آن است که فقط به آمريکا فحاشي کنيم و در مواقع حساس غافلگير شويم». حميد ابوطالبي، معاون سياسي دفتر رئيس‌جمهور، نيز نوشته بود: «آزادي بيان و آزادي دروغ و تهمت دو مقوله متفاوت است و نمي‌توان رواج دروغ و تهمت را رواج آزادي بيان خواند، بايد اولي را بر صدر نشاند و دومي را فرو کوفت». 

 

سورپرايز در آمريکا

داوود هرميداس باوند، تحليلگر مسائل بين‌الملل

مسلما پيروزي ترامپ سورپرايزي است که روي مسائل سياسي آمريکا تأثير خواهد گذاشت، اما بعيد مي‌دانم درباره برجام اقدام خاصي صورت بگيرد. برجام يک توافق‌نامه بين ايران و شش عضو دائم شوراي امنيت است که دولت‌ها موظف به گردن‌نهادن به آن هستند. همچنين براساس حقوق بين‌المللي، دولت‌ها موظف هستند توافق‌هاي دولت قبلي را انجام دهند و هيچ دولتي نمي‌تواند تعهدات دولت قبل خود را انجام ندهد. ايران درباره برجام تعهدات خود را انجام و به آژانس هم گزارش داده است، پس هيچ مشکلي وجود ندارد. آمريکا ديگر نمي‌تواند تحريم‌هاي جديدي درباره موضوع هسته‌اي ايران اعمال کند مگر اينکه ترامپ بخواهد تحريم‌هاي جديدي درباره موضوعاتي مثل حقوق بشر يا مسائل اين‌چنيني وضع كند که اين هم به منافع و آينده آمريکا مربوط است. هم‌اکنون بين ايران و آمريکا يک تفاهم‌نامه اعلام‌نشده در مواردي مثل مبارزه با داعش و همچنين مسائل عراق وجود دارد که بعيد است ترامپ براي حل اين مشکلات چيزي در چنته داشته باشد. درباره مسائل خاورميانه و به‌خصوص سوريه هم اوضاع پيچيده است و به نظر نمي‌رسد ترامپ که هيچ سابقه سياسي‌اي ندارد بتواند براي آن راه‌حلي داشته باشد. 
 
در انتظار سياست‌هاي واقعي ترامپ
سيدعلي خرم، استاد حقوق بين‌الملل دانشگاه
نظام بين‌الملل عموما از رويدادهاي غيرمنتظره و به‌قدرت‌رسيدن افراد پيش‌بيني‌ناپذير به وحشت مي‌افتد. مصداق اين مدعا سقوط بورس بعد از مشخص‌شدن پيروزي ترامپ است. اين يعني نظام بين‌الملل ترجيح مي‌دهد يک فرد عاقل و قاعده‌مند که در چارچوب روابط بين‌الملل گام برمي‌دارد به قدرت برسد و بشود رفتار او را پيش‌بيني کرد؛ به‌عنوان‌مثال اگر خانم کلينتون پيروز شده بود، نرخ دلار بالا مي‌رفت درحالي‌که با پيروزي ترامپ، ارزش دلار نسبت به يورو، ين و... پايين مي‌آيد. اين نگراني که به سقوط نرخ ارز‌ها منجر شد، به داخل آمريکا محدود نيست و خارجي‌ها را نيز شامل مي‌شود. ترامپ منتخب گروه کوچکي از تندروهاي حزب جمهوري‌خواه به نام «تي‌پارتي» است درحالي‌که اکثريت اين حزب از او حمايت نکردند. امکان دارد بخش تندرو مذکور از اين پس بتواند حزب جمهوري‌خواه را تحت سيطره خود درآورد. از سوي ديگر رفتار و گفتار ترامپ در دوران مبارزات انتخاباتي، رفتار و گفتاري نبود که کسي به‌عنوان يک کارشناس و متخصص بتواند از آن حمايت کند؛ به‌عنوان‌نمونه گفته بود که همه مهاجران لاتين‌تبار را از آمريکا بيرون مي‌کنم و متخصصان مي‌دانند تهديد به بيرون‌کردن يک گروه تقريبا 25 ميليون‌نفره که معمولا مشاغل سختي مثل جمع‌آوري محصول در مزارع را برعهده دارند، حرف درخور ‌اعتنايي نيست. ترامپ يک پوپوليست است که صرفا حرف‌هاي عوام‌فريبانه مي‌زند و درباره ايران، اتحاديه اروپا و ناتو نيز حرف‌هايي از همين جنس زده‌ بود. او در اين مدت اظهارات غيرواقعي و غيرعملي بسياري داشته و حالا اگر در قامت رئيس‌جمهور آمريکا همان مواضع را ادامه دهد، حتما روابط کشورش با اروپا، روسيه، خاورميانه، ايران، عربستان و... را به‌هم‌ خواهد زد، اما بعيد به‌نظر مي‌رسد که عقلاي حزب جمهوري‌خواه اجازه چنين چيزي را بدهند. آنها از حالا تا نيمه ژانويه که رئيس‌جمهور جديد کارش را آغاز مي‌کند، با او نشست‌وبرخاست کرده و سعي مي‌کنند مواضع او را تعديل کنند. يکي از سناتورهاي آمريکايي گفته بود بدي ترامپ اين است که در خارج از آمريکا نيز به يک جوک تبديل شده است. به‌همين‌خاطر اکنون براي اينکه بتواند رئيس‌جمهور معقولي باشد و مردم دنيا او را جدي بگيرند، بايد حدود 70 درصد از اظهارات خود را تعديل کند. تنها در اين صورت است که ما ترامپ واقعي را خواهيم ديد. 
توجه داشته باشيد رئيس‌جمهوربودن فردي مثل ترامپ در برخي موارد خوب و در برخي موارد بد است. او مي‌تواند در موضوعاتي به‌نفع ما و در موضوعاتي برعکس بدون دليل عليه منافع ملي ما عمل کند؛ مثلا گفته بود که ما (آمريکا) نبايد در صحنه سوريه هزينه کنيم و همان کساني که در سوريه منافع دارند بايد اين هزينه را بپردازند. مي‌دانيم که عربستان، ترکيه و ايران در اين عرصه صاحب منفعت هستند و اين حرف ترامپ شايد به‌نوعي به‌نفع ما باشد، اما او پيش‌بيني‌ناپذير است و ممکن است اقدامي کند که تا ديروز حرفي از آن نزده است. ترامپ عموما در مورد ايران منفي حرف زده، اما من اعتقاد دارم که او ناگزير است اظهارات خود (از جمله اظهارات درباره توافق هسته‌اي ايران) را تعديل کند بنابراين بايد در انتظار اين تغييرات بمانيم. نکته اينجاست که برخي در ايران از رئيس‌جمهورشدن ترامپ استقبال مي‌کردند و براي اين استقبال دلايل متفاوتي وجود داشت؛ گروهي از اين افراد ترامپ را ترجيح مي‌دادند چون کلينتون نسبت به اوباما مواضع سخت‌تري نسبت به خاورميانه داشت و روابط او با اسرائيل و اعراب نزديک بود بنابراين گزينه مقبول آنها نبود. گروه ديگري نيز موافق ترامپ بودند زيرا با توجه به اينکه دموکرات‌ها کلا به موضوع حقوق بشر اهميت بيشتري مي‌دهند تصور مي‌کردند که کلينتون در صورت رئيس‌جمهورشدن حتما در حوزه حقوق بشر به ايران فشار بيشتري مي‌آورد. گروه سومي نيز ترامپ را ترجيح مي‌دهند و فکر مي‌کنند او رئيس‌جمهور پراشتباهي خواهد بود که به ما فرصت آمريکاستيزي بيشتري مي‌دهد. نهايتا هر سه‌گروه و ديگراني که کلينتون را ترجيح مي‌دادند، بايد منتظر باشند تا ترامپ با فشار مشاوران و متخصصان تا نيمه ژانويه و بعد از آن در صحنه عمل به صورت خودخواسته اظهارات خود را تغيير دهد. 
 
کاسب اما سخت‌گير
فريدون مجلسي، ديپلمات سابق و تحليلگر مسائل بين‌الملل
شعارها و حرف‌هاي عوام‌فريبانه ترامپ نظر توده مردم آمريکا را جلب کرد و برخلاف انتظار ما آنها نه بر پايه منطق که بر اساس نيازها، تمايلات و ناسيوناليسم خام خود به او رأي دادند. اکنون ترامپ رئيس‌جمهور شده و ناچار است منطقي‌تر از شعارهاي خود رفتار کند. از آنجايي که کاسب است، حتما رفتاري پيشه مي‌کند که به کسب‌وکار خود لطمه نزند و به همين خاطر معتقد‌م با وجود مخالفت‌هايي که با فروش هواپيما به ايران داشت، خودش اين کار را خواهد کرد. درعين‌حال روشن است در مقابل تحرکات و رفتارهاي خصمانه نسبت به اوباما سخت‌‌گيرانه‌تر عمل خواهد کرد. مثل پرزيدنت ريگان که قبل از رئيس‌جمهورشدن گفته بود در برابر گروگان‌گيري رفتار متفاوتي خواهد داشت و بلافاصله گروگان‌ها و خسارت مربوط به آن را گرفت. ترامپ نيز چنين خواهد بود اما درباره برجام نمي‌تواند اقدام خاصي داشته باشد زيرا برجام توافقي دوجانبه نبوده و ايران موفق شده هفت قطع‌نامه شوراي امنيت را باطل کند. در شرايط کنوني که در ايران به جاي يک رئيس‌جمهور پرخاش‌جو يک دولت اعتدالي داريم، چندان جاي نگراني نيست که پيروزي ترامپ تغيير چنداني در وضعيت حاکم بر روابط ايران و آمريکا ايجاد کند. به عبارت ديگر او صرفا به رفتارهاي خصمانه پاسخ‌هاي خصمانه‌تر خواهد داد و در حوزه روابط دوجانبه مثل تعاملات بانکي مي‌تواند مانع‌تراشي کند. 
 
 
ايران بايد حساب‌شده مسائل آمريکا را دنبال کند
کيهان برزگر، تحليلگر مسائل بين‌الملل
پيروزي ترامپ به نوعي پيروزي توده‌گرايي بر نخبه‌گرايي و بوروکراسي سنتي آمريکايي است. اکنون مهم‌ترين مسئله شناخت بيشتر شخصيت ترامپ، رفتارها و عملکرد اين پديده نو است که به‌نظر بيشتر در ماه‌هاي آينده ماهيت خود را در عرصه سياست‌گذاري خارجي و داخلي آمريکا نشان خواهد داد. در عرصه سياست خارجي روابط آمريکا از سه جهت تحت‌تأثير قرار مي‌گيرد. نخست، در مجموعه غرب به‌خصوص با کشورهاي اروپايي در حوزه‌هاي حفظ اتحاد استراتژيک سياسي، اقتصادي و حتي مسائل ايدئولوژيک و ارزشي، دوم، در چارچوب روابط با قدرت‌هاي بزرگ؛ با روسيه و چين در حوزه‌هاي رقابت‌هاي دوجانبه براي حفظ مناطق نفوذ و رشد اقتصادي و همچنين مسائل ژئواستراتژيک در عرصه‌هاي جهاني و منطقه‌اي و سوم، نوع برخورد آمريکا با متحدان سنتي منطقه‌اي مانند اسرائيل، ترکيه و سعودي از يک سو و رقبايي مانند ايران از سوي ديگر. البته در کارزار انتخاباتي، ترامپ کليتي از سياست خارجي خود را ارائه داد اما اکنون وضعيت فرق مي‌کند. اما در عرصه سياست داخلي که به‌نظر اولويت ترامپ خواهد بود، تمرکز بر موضوعات مربوط به فعاليت‌هاي بانکي، پولي و بوروکراسي آمريکايي، مسائل شغلي و بيمه شهروندان، روابط قدرت ايالت‌ها با مرکز و واشنگتن و به‌طور کلي شيوه زندگي آمريکايي و توجه به فردگرايي و زندگي روزمره آمريکايي‌ها مورد توجه بيشتري قرار مي‌گيرد. همين مسئله مي‌تواند نگاه سنتي رو به درون
(inward looking) را در دولت آمريکا تقويت کند. اما آثار آن بر روابط ايران و آمريکا از دو زاويه توافق هسته‌اي (برجام) و مسائل منطقه‌اي حائز اهميت است. در موضوع برجام بايد ديد وزير خارجه ترامپ چه کسي است و اينکه آن شخص چگونه موضوع و جايگاه ايران را در روابط خارجي آمريکا به خصوص با روسيه و متحدان اروپايي و منطقه‌اي مانند سعودي در نظر مي‌گيرد. همين مسئله سبب مي‌شود که به‌نظرم موضوع هسته‌اي ايران به موضوعات منطقه‌اي مانند بحران سوريه، بحران يمن و نوع مبارزه با داعش هم ارتباط بيشتري يابد. به‌هرحال در هر دو موضوع احتمال بهترين سناريو يعني تعامل ترامپ با ايران از يک زاويه جديد بر مبناي واقعيت‌هاي جديد تحولات ايران يا بدترين سناريو يعني درگيري با ايران براي پيگيري منافع حداکثري آمريکا وجود دارد. اين بيشتر يک وضعيت سياه و سفيد در روابط ايران و آمريکاست و بر اين مبنا، به‌نظرم اکنون ايران بايد به‌طور حساب‌شده و مديريت‌شده مسائل آمريکا را دنبال کند. 
 
ترامپ تعديل مي‌شود
مهدي محتشمي، تحليلگر مسائل آمريکا
روابط ايران و آمريکا بر اساس مؤلفه‌هاي متعدد و کهنه‌اي تنظيم مي‌شود و تغيير و تحول در دولت‌ها تأثير چنداني بر حل‌وفصل مسائل دو کشور ندارد؛ البته رؤساي جمهور در حوزه‌هايي با يکديگر تفاوت دارند و اين ايده‌هاي متفاوت مي‌تواند در مقاطعي موجب ملايم‌ترشدن فضا شود. مهم‌ترين مسئله ميان ايران و آمريکا در شرايط فعلي موضوع برجام است و خوشبختانه در چارچوب مذاکرات هسته‌اي الزاماتي براي آن تصويب شد که با تغيير دولت در آمريکا يا هر يک از دول ديگر، مشکلي در روند اجراي آن پيش نيايد. تصويب قطع‌نامه از سوي سازمان ملل اجراي برجام را تضمين کرده است و اين معاهده بين‌المللي با تغيير در دولت آمريکا از بين نخواهد رفت. اکنون که اتحاديه اروپا نيز بعد از روي‌کارآمدن ترامپ تأکيد کرده آمريکا بايد به معاهدات بين‌المللي خود پايبند باشد، بايد خيالمان از اينکه اين سند بين‌المللي محترم شمرده مي‌شود، راحت باشد. البته ممکن است روند اجرائي‌شدن آن با سرعت کمتر يا بيشتري همراه باشد. نکته درخورتوجه ديگر اين است که ترامپ حتما مواضعي را که در مبارزات انتخاباتي اعلام کرده بود تعديل خواهد کرد و به‌نظر نمي‌رسد منافع آمريکا را در قبال ديگر کشورها به چالش اندازد. ناگفته نماند که وزارت امور خارجه و شوراي امنيت آمريکا نيز در سرعت و آهنگ اجراي برجام نقش مهمي دارند بنابراین ممکن است تا زمان استقرار دولت جديد موانعي ايجاد شود. 
 
 

دیدگاه‌ها(۰)