۱۳۹۶ دوشنبه ۲۷ آذر
شماره‌های پیشین:
شماره ۲۷۴۱ - ۱۳۹۵ شنبه ۱۳ آذر
جامعه باربد و مهرتاش در گذر زمان -قسمت اول
محمد‌مصطفی مهربانی

عدم ثبت رسمی اطلاعات و فعالیت‌های جامعه  هنری ایران زمین در روزگاران گذشته باعث به‌وجود‌آمدن نقل‌قول‌ها و برداشت‌های مختلفي از اتفاقات هنری این سرزمین شده است و گاه سهوی یا به‌عمد مطالب ذکر‌شده باعث تخریب فعالیت‌های هنری هنرمندان این مرز و بوم شده است و پژوهشگران و محققان جز با تحقیقات میدانی و با صرف هزینه و زمانی زیاد، نمی‌توانند سنگ معیاری  برای راستی‌آزمایی مطالب گفته‌شده به‌دست بیاورند و همین امر باعث شده است تا همواره شاهد درج اخبار و اطلاعاتی متناقض با واقعیات باشیم.

جامعه باربد یکی از همین مراکز هنری بود که به عنوان یک دانشگاه مردمی در زمینه هنر، سال‌های زیادی به آموزش‌وپرورش هنرمندان می‌پرداخت، ولی متأسفانه در چند سال اخیر مطالبی ضدونقیض به نقل از استادان مختلف درباره فعالیت‌های این جامعه و مدیریت آن (استاد اسماعیل مهرتاش) منتشر می‌شود که به‌نظر به‌دور از واقعیت است. به این بهانه توضیحاتی درباره جامعه باربد و فعالیت‌های این جامعه خواهیم داد. اسماعیل مهرتاش در سال 1280 و در روستای ویسمون ۵۰کیلومتری غرب شهرستان ساوه متولد شد. پدرش از خوانین ایل خلج بود که وقتی اسماعیل پنج‌ساله بود به تهران مهاجرت کرد. در مدرسه دارالفنون تحصیل کرد و در سال 1298 (۱۵سالگی) به فراگیری تار پرداخت. مهرتاش به‌ترتیب نزد سیدحسین درویش، داوود شیرازی و درویش‌خان رفت و آموزش‌های لازم را دید و مدتی در مدرسه عالی نزد کلنل وزیری نت‌خوانی و سلفژ آموخت. او مدتی را نیز از کلاس‌های وزیری (در مدرسه نوپای وزیری با هنرجویانی، از جمله سلمان سپانلو، حسین سنجری، روح‌الله خالقی، عبدالعلی وزیری، حسین گل‌گلاب، جواد معروفی، اسماعیل قهرمانی) و صبا بهره گرفت، هم‌زمان با گروه کمدی ایران که زیر نظر سیدعلی نصر اداره می‌شد، همکاری می‌کرد.
مهرتاش در سال 1303 (۲۰سالگی) جمعیتی به نام جمعیت صفا تشکیل داد. این گروه از همان هم‌کلاسان مهرتاش در مدرسه دارالفنون بودند. حق عضویت (سه‌ تومان)، حقوق برای اعضای ارکستر و جریمه برای تأخیر (10 شاهی که صرف امور کلوپ می‌شد)، از جمله قوانین مالی این گروه بود.
آنها به‌صورت دوره‌ای در خانه اعضا کنسرت یا تئا‌تر برگزار می‌کردند. از نمایش‌هایی که در منازل اجرا کردند، می‌توان به بچه سه‌قلو، دو ارباب و دو نوکر، ابهت‌الممالک، انوشیروان عادل و دکتر ریاضى‏دان اشاره کرد.
در این سال‌ها اعضای گروه صفا افزایش یافت و مهرتاش و دوستانش (از جمله سیدکاظم شهیدی) بر آن شدند تئاترها را برای عموم مردم اجرا کنند و در سال 1305 جامعه باربد را تأسیس کردند. برای تمرین اعضا، مِلک احتشام‌السلطنه را اجاره کردند (ماهی 12 هزار تومان) و اجرا را در سالن‌هایی مانند: گراندهتل، نکویی (در چهارراه اسلامبول که بعدها به سینما همای تبدیل شد)، زرتشتیان (در خیابان قوام‌السلطنه آن روزگار و خیابان سی تیر فعلی) و خانه حاج‌مفتح‌الملک (در نزدیکی میدان حسن‌آباد) برگزار می‌کردند.
مهرتاش همچنین کلاس‌هایی برای آموزش تار و آواز (خود مهرتاش درس می‌داد)، فن بیان (رفیع حالتی) و هنرپیشگی، ادبیات فارسی (دکتر ناظم‌زاده‌کرمانی)، دکور (ولی‌الله خاکدان) و تاریخ تئاتر (علی‌اصغر ازهدی) در جامعه باربد دایر کرد.


دیدگاه‌ها(۰)