۱۳۹۶ جمعه ۲۷ مرداد
شماره‌های پیشین:
شماره ۲۹۲۷ - ۱۳۹۶ پنج شنبه ۱۲ مرداد
آیا کتاب الکترونیک و صوتی، تخریب خلاق ناشر است؟
عباس ملک حسینی . مدیر تجارت الکترونیک انتشارات نسل نواندیش

هم‌زمان با رشد اینترنت، بحث کتاب الکترونیک بسیار بیشتر از گذشته مطرح شد. شرکت‌هایی مانند آمازون که خود بزرگ‌ترین فروشگاه عرضه اینترنتی کتاب در دنیاست نیز به سرمایه‌گذاری در این زمینه پرداخته‌اند و کتاب‌های خود را هم به صورت نسخه چاپی و هم الکترونیک و صوتی منتشر می‌کردند. 
بزرگ‌ترین پرسش پیش روی ناشران آمریکایی در سال ۲۰۰۰، مسئله‌ای بود که تا آن زمان هیچ ناشری دغدغه‌اش را نداشت: مسئله «تخریب خلاق» و کاهش فروش کتاب چاپی، به دلیل عرضه‌ الکترونیکی کتاب! 
عبارت «تخریب خلاق» که اقتصاددان اتریشی - آمریکایی به نام جوزف شومپیتر ابداع کرد، عبارت است از خلاقیت و نوآوری‌ای که آگاهانه صنعت فعلی را تخریب می‌کند و یک ساختار جدید اقتصادی و صنعتی ایجاد می‌کند؛ مانند زمانی که خودرو اختراع شد و به تولید انبوه رسید و در نتیجه تمام شغل‌های مربوط به ساخت و تعمیر گاری و همچنین بسیاری از کسب‌وکارهای مرتبط با اسب، مانند نعل‌بندی از میان رفت. 
 دهه ۸۰ و دانلود غیرقانونی
در ابتدای دهه ۸۰ بحث کتاب صوتی مطرح شد. در آن دوره، کتاب‌های ارزشمند زیادی با کیفیت بالا ضبط و وارد بازار شدند. اما از آنجاکه پلتفرم خاصی برای عرضه اینترنتی وجود نداشت و گوشی‌های هوشمند نیز تازه در اواخر دهه 80 وارد بازار شدند و به دست همگان رسیدند، فضایی برای کنترل کپی آثار وجود نداشت و در نتیجه، کتاب‌های صوتی به‌راحتی از اینترنت و سایت‌های دانلود غیرقانونی سر در می‌آوردند. مجموعه‌هایی مانند «نوین‌کتاب گویا»، «آوانامه» و «نوار» در زمینه کتاب صوتی فعالیت خود را آغاز کردند. شواهد موجود حاکی از این امر بود که به دلیل وجود دانلود غیرقانونی و نبود بستر مشخص برای عرضه کتاب صوتی (در اصطلاح نبود قفسه اختصاصی برای کتاب صوتی در کتاب‌فروشی‌ها) این مجموعه‌ها تأثیر چندانی بر بازار نشر کتاب نداشتند. باید به این نکته توجه داشت که کتاب‌های محدودی که بسیار معروف و پرفروش شدند (و اغلب به‌عنوان مثالی نقض برای ادعای بالا از آنها استفاده می‌شود)، به تعداد کافی در کتاب‌فروشی‌ها عرضه نشده بود و خوانندگان فقط می‌توانستند نسخه صوتی و حتی بعضی مواقع غیررسمی کتاب را پیدا کنند. در آن دوره کتاب‌ها به‌صورت PDF و اسکن تمام صفحات در اینترنت پخش و دانلود می‌شدند. این روند نیز به گفته برخی ناشران، بر خرید کتاب‌های چاپی تأثیر منفی گذاشت. به‌این‌ترتیب که مشتریان به‌جای مراجعه به کتاب‌فروشی و خرید نسخه چاپی کتاب، فایل PDF آن کتاب را از اینترنت دانلود می‌کردند یا در سایت‌های دیگر به اشتراک می‌گذاشتند. استقبال از دانلود کتاب PDF زمانی افزایش پیدا کرد که ناشرین به سبب تغییرات قیمت دلار در ایران، مجبور شدند قیمت کتاب‌های خود را افزایش دهند و برخی خوانندگان دلخور از این افزایش قیمت، به دانلود غیرقانونی رو آوردند. چندسالی است صاحبان بسترهای عرضه کتاب الکترونیک، فعالیت خود را در ایران آغاز کرده‌اند. مجموعه‌هایی مانند «فیدیبو»، «طاقچه» و «کتابراه» در ایران اقدام به عرضه قانونی کتاب الکترونیک در بستر گوشی‌های هوشمند و ویندوز می‌کنند. مزیت بزرگ این بسترها، جلوگیری از دانلود غیرقانونی و حتی کپی کتاب‌ها و انتشار در اینترنت است. همچنین فرمت کتاب‌ها به‌گونه‌ای است که کاربر اختیار تغییر نوع و اندازه قلم و همچنین رنگ صفحه را دارد. 
 آیا نسخه الکترونیک فروش نسخه چاپی را کاهش می‌دهد؟ 
 با توجه به موارد ذکرشده و دردسترس‌بودن هرچه‌بیشتر گوشی‌های هوشمند، گویا بسترهای محتوایی و انتشارات، بستری امن و مطمئن برای عرضه نسخه الکترونیک خود یافته‌اند. این مجموعه‌ها با رمزنگاری فایل EPUB اجازه انتقال و چاپ آن را از کاربر می‌گیرند. به‌این‌ترتیب خوانندگان کتاب با دو گزینه کتاب چاپی و الکترونیک رو‌به‌رو می‌شوند. قیمت کتاب الکترونیک به انتخاب ناشر بستگی دارد، که در ایران بین 30 تا 40 درصد قیمت نسخه چاپی است. میانگین این رقم در آلمان ۸۱ درصد، ایالات متحده ۷۸ درصد، و در چین ۲۶ درصد قیمت پشت جلد کتاب است. به‌این‌ترتیب نسخه الکترونیک یک کتاب چاپی 20 ‌هزار تومانی در ایران، به قیمت هفت تا هشت‌هزار تومان به فروش می‌رسد. 


دیدگاه‌ها(۰)