۱۳۹۶ سه شنبه ۳۰ آبان
شماره‌های پیشین:
شماره ۲۱۰۳ - ۱۳۹۳ سه شنبه ۱۱ شهريور
ابهامات رفتار آمریکا در عراق
نصرت‌الله تاجیک . کارشناس سیاست خارجی
پیچیدگی ژئوپلیتیکی صحنه خاورمیانه با وضعیت نابسامان عراق، اهداف، مقاصد و سیاست‌های منطقه‌ای و فرا‌منطقه‌ای نیروهای درگیر و عوامل قدرت، روزبه‌روز می‌تواند شرایط بحرانی منطقه را تیره‌وتارتر کند. همه مشکلات عراق به مسوولان سیاسی آن ختم نمی‌شود که با تغییر و تحول در این زمینه امید داشت که اوضاع این کشور رو‌به بهبودی برود. گروهک تکفیری «داعش» در تصرف سرزمین‌های عراق معجزه نکرد بلکه بر بال نارضایتی عشایر اهل‌سنت از دولت قبل -که در اواخر به‌دلیل اختلافات درونی حزب الدعوه کارآیی خود را از دست داده بود- سوار شد و قول‌هایی به آنها داد که در صورت پیروزی، آنها را بر آن مناطق حاکم کند. اما هم‌اکنون زمزمه‌هایی شنیده می‌شود که خلف‌وعده کرده و حسب اطلاعات واصله از نشریات و منابع غربی به نظر می‌رسد جنگجویان محلی که با تسلیحات و پول عربی توسط داعش تجهیز شده بودند و به پیروزی سریع و سقوط شهرها کمک کرده‌اند، به‌تدریج با داعش اختلاف پیدا می‌کنند و این مفری برای سیاستگذاری و طراحی راهبردی برای چگونگی حل مساله داعش است. این گروهک همچنین به‌دلیل ساختار سیاسی نظامی معیوب عراق توانست از این گسل بین دولت با مردم و سایر نیروهای تاثیر‌گذار به نحو مطلوبی استفاده کند. اما توجه رسانه‌ها و افکار عمومی به حملات داعش به شهر‌های مختلف عراق و اشغال آنها و جنایاتی که مرتکب شده‌اند، باعث شده که تحلیلگران از سایر مشکلات سیاسی، اجتماعی و اجزای حرکت گسترده دیگری که در شرف تکوین است، غافل بمانند. البته هم ساختار سیاسی عراق دارای مشکلاتی است که باعث به‌وجودآمدن یک سیکل سیاست و حکومت معیوب شده و هم ساختار فرماندهی ارتش عراق به‌گونه‌ای بود که خود اضمحلال نیروهایش را تسهیل کرد زیرا فرماندهان و افسران ارشد طیفی از بی‌انگیزه تا خریداری‌شده و خائن تا وابسته به حزب بعث و ناکارآمد را نیز شامل می‌شد. از طرف دیگر، فشار آمریکا بر مسوولان عراقی مبنی بر استفاده از افسران ارتشی بعثی اجازه پاکسازی و ایجاد ساختار جدیدی در صحنه سازماندهی نظامی در ارتش عراق را نداد و این نکته تا مدت‌ها محل اختلاف مسوولان عراقی و آمریکایی بود.  اما ساختار نظامی کنونی عراق به نحوی تنظیم شده است که به دلیل بی‌اعتمادی به فرماندهان، هریک از تجمعات ارتشی در مناطق عملیاتی فاقد هرگونه استقلال عمل هستند. بنابراین در چنین وضعیتی و با توجه به مشکلات ساختاری و اقتصادی عراق خرید برخی افسران ارتش عراق برای تشویق به فرار سربازانشان کار ساده‌ای بود و سازمان‌های اطلاعاتی غربی و پنتاگون حسب مندرجات بعضی از نشریات غربی در مظان‌اتهام هستند. چنین ارتشی در عراق که واشنگتن با هزینه گزافی از جیب مردم عراق آن را متشکل کرده بود که یک‌دست در دست آمریکا و دست دیگر در دست حزب بعث داشت، با توطئه و همکاری با داعش، نینوا را به آنها واگذار کرد و کرکوک را به دولت خودمختار تا زمینه را برای آغاز دومینوی کوچک‌سازی کشورها در آینده نه‌چندان دور فراهم کند. 
آمریکا شناخت درستی از روند مسایل در خاورمیانه ندارد، سیاستش در عراق شفاف نیست و دوستان و هم‌پیمانانش نیز به‌دنبال منافع منطقه‌ای خود هستند و نه کمک به حل مسایل و مشکلات منطقه. اکنون آمریکا با حملات به مواضع «داعش» که تاکنون معلوم نیست چه نتیجه و دستاوردی برای مردم عراق داشته است، با اهداف و نیاتی غیرشفاف و نامشخص به عراق بازگشته و صحبت از درازمدت‌بودن مقابله با «داعش» می‌کند. آمریکا از جهت سیاسی به‌دنبال ایجاد دوفدراسیون برای اهل‌سنت و تشیع عراق و یک کنفدراسیون با دامنه اختیارات و امتیازات بیشتر برای اکراد در عراق است. در پرتو چنین وضعیتی با توجه به پایین‌بودن سطح فرهنگ سیاسی و عمومی مردم منطقه و عدم پاسخگویی چنین طرح‌هایی برای حل مشکلات کنونی کشورها به نظر می‌رسد اینگونه طرح‌ها باعث سرعت‌بخشیدن به تجزیه عراق در آینده خواهد شد.
 

دیدگاه‌ها(۰)