۱۳۹۶ دوشنبه ۳ مهر
شماره‌های پیشین:
شماره ۲۵۵۱ - ۱۳۹۵ سه شنبه ۱۷ فروردين
پايان دوره نفت و پيش‌بينی‌های نادرست
سیدکامران باقری- مشاور مديريت نوآوری و مالکيت فکری

در یادداشتی که در شانزدهم اسفند سال گذشته در روزنامه «شرق» منتشر شد، درباره «پايان دوره نفت» و شواهد آن گفته شد. آن نوشته بازخوردها و واکنش‌های زيادی در پی داشت. طبيعی است که سخن‌گفتن از «پايان دوره نفت» در کشوری که تاروپود اقتصاد آن در صد سال اخير با نفت درهم‌تنیده است، چنين واکنش‌هايي را برمی‌انگيزد. در اين ميان، برخی مديران و سياست‌گذاران کشور با استناد به برخی شواهد و برآوردهای بين‌المللی، سناريوی متفاوتی را برای آينده حوزه انرژی متصور هستند و بر پايه همان آمار نه‌تنها «پايان دوره نفت» را نمی‌پذيرند، بلکه بر پررنگ‌ترشدن نفت در اقتصاد جهانی پافشاری می‌کنند. برای نمونه، معاون پژوهش و فناوری وزير نفت در سوم اسفند 1394 در يک سخنرانی، از پيش‌بينی قیمت نفت بشکه‌ای 200 دلار در افق سال 2040 ميلادی سخن گفت. اين باور مستقيم يا غيرمستقيم ريشه در برخی برآوردها و پيش‌بينی‌های ارائه‌شده از سوی سازمان‌های بين‌المللی در حوزه نفت و انرژی دارد. اما پرسش اين است که تا چه میزان می‌توان بر برآوردهای سازمان‌های بين‌المللی حوزه نفت و انرژی برای سناريوسازی برای آينده صنعت نفت اتکا کرد؟ در ادامه به يکی از همين برآوردهای افزايش تقاضای نفت می‌پردازيم و خواهيم ديد برخی از اين پيش‌بينی‌ها بر فرضيات نادرستی بنا شده‌اند. سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) به‌تازگی پيش‌بينی کرده قيمت پايين نفت کاملا موقتی است و پس از حل مشکل عرضه مازاد، قيمت‌ها افزايش خواهند يافت. اين سازمان پيش‌بينی کرده تقاضای جهانی نفت تا سال 2040 در حدود 25 درصد افزايش خواهد يافت. در گزارش اوپک پيش‌بينی شده بيشترين رشد تقاضا در حوزه حمل‌ونقل و به ميزان 44 درصد خواهد بود. نکته بسيار در خور توجه در پيش‌بينی اوپک اين است که در گزارش یادشده، فرض بر اين است که تا افق 2040 شاهد تغيير اساسی و برافکن در فناوری‌های حوزه حمل‌ونقل نخواهيم بود. در اين گزارش پيش‌بينی‌ شده است تا سال 2040، سهم خودروهايي با سوخت غيرنفتی در بخش سواری فقط شش درصد و در بخش تجاری 5.3 درصد از کل خودروها خواهد بود. در ادامه تصريح شده: «با فرض رخ‌ندادن هرگونه تحول عمده فناورانه، برای خودروهای برقی، سهم بازار درخور توجهی در آينده پيش‌بينی نمی‌شود». اين پيش‌بينی اوپک در حالی انجام شده که نگاهی گذرا به روند تحولات خودروهای هيبريدی و برقی نشان از شدت فزاينده نرخ پيشرفت فناوری دارد، به‌گونه‌ای که انتظار تحولات بنيادين در اين حوزه در ميان‌مدت و حتی کوتاه‌مدت واقع‌بينانه است. به‌تازگی مديرعامل شرکت اپل هم تأکيد کرده اين تحول بنيادين در حوزه خودرو و حمل‌ونقل در راه‌است.  

برای نمونه بانک سرمايه‌گذاری گلدمن‌ساکس هم پيش‌بينی کرده در 10 سال آينده، سهم خودروهای هيبريدی و برقی از 25 درصد فروش جهانی خودرو فراتر خواهد رفت.يکی‌ديگر از حوزه‌های مهم تحول فناوری (جدا از به‌کارگيری خودروهای هيبريدی و برقی)، افزايش بهره‌وری در مصرف سوخت‌های نفت ‌پايه است. تمامی برآوردها از بهينه‌سازی توجه مصرف سوخت نفت ‌پايه در خودروها و وسایل نقليه در ميان‌مدت و بلندمدت خبر می‌دهند. يکی از مهم‌ترين پيشران‌های تحول در اين حوزه، سخت‌گيری فزاينده در تعيين استانداردهای مصرف سوخت است. آن‌گونه که آژانس بين‌المللی انرژی گزارش کرده، امروزه 70 درصد خودروهای سواری شامل استانداردهای اجباری بهره‌وری سوخت هستند. اين عدد در سال 2005 فقط 50 درصد بوده است. اين روند افزايش سخت‌گيری در استانداردهای بهره‌وری سوخت علاوه بر بخش خودرو، در دو حوزه صنعت و ساختمان هم کاملا چشمگير است.هرچه سخت‌گيری‌های اجباری در کشورهای بيشتری اعمال شود، شاهد کاهش فزاينده مصرف خواهيم بود. ضمن اينکه همين استانداردها پيشران تغييرات بنيادين فناوری با هدف افزايش چشمگير بهره‌وری مصرف سوخت خواهند بود. متأسفانه به اين موضوع هم در گزارش اوپک توجه نشده است.  اگر به آمار و شواهد یادشده به دقت توجه کنیم، کاملا واقع‌بينانه است اگر منتظر تحولات مهم فناوری در کوتاه‌مدت و ميان‌مدت در صنعت خودرو و حمل‌ونقل جاده‌ای باشيم. در اين صورت، فرض افزايش تقاضا برای نفت در سال‌های آتی (آن‌چنان که در گزارش اوپک آمده) نامحتمل بوده و چه بسا بايد خود را برای سناريوهایی کاهش جدی مصرف سوخت نفت‌ پايه آماده کرد.به نظر می‌رسد مديران ارشد و سياست‌گذاران حداقل می‌توانند سناريوی کاهش جدی تقاضا و «پايان دوره نفت» را با توجه به آمار سازمان‌ها و نهادهايي که خود از ذی‌نفعان اصلی «دوره نفت» هستند رد نکنند و سازمان‌های متبوع خود را برای مواجهه محتمل با اين سناريو آماده کنند.


دیدگاه‌ها(۰)