۱۳۹۶ جمعه ۳ آذر
شماره‌های پیشین:
شماره ۲۶۳۶ - ۱۳۹۵ پنج شنبه ۳۱ تير
وضعیت علم و فناوری و رکود تولید داخلی
به زمین‌های خاکی اقتصاد ایران محدود نمانیم
سیدکامران باقری. مشاور مدیریت نوآوری و مالکیت فکری

فرض کنید کشوری تصمیم به ارتقای ورزش فوتبال در سطح ملی بگیرد. در همین‌راستا در سطح کشور برای استعدادیابی اقدام کند و برای آموزش استعدادهای منتخب، مربیانی بگمارد و لیگ نوجوانان و جوانان برگزار کند. این جریان پراستعداد به‌آرامی قوام بگیرد و رشد کند. اما این کشور در کمال تعجب، هیچ‌کدام از نوجوانان و جوانان برگزیده و آموزش‌دیده را به زمین‌های چمن اصلی و دارای سکوی تماشاچی راه ندهد. درعوض برای مشغول نگاه‌داشتن آنها، مدام دست به ساختن زمین‌های خاکی در اطراف شهرها و روستاها بزند. از سوی دیگر، نسلی که از سه دهه پیش در زمین‌های چمن اصلی بازی می‌کرد، هم‌اکنون الان پا به سن گذاشته، اما کماکان از مسابقات قهرمانی کنار نکشد و با همان تاکتیک‌های کهنه قبلی به بازی ادامه ‌دهد. درنتیجه، تیم منتخب فوتبال آن کشور در مسابقات بین‌المللی پی‌درپی شکست می‌خورد. این تیم در ابتدا فقط از تیم‌های مطرح جهانی شکست می‌خورد، اما به‌آرامی کار به جایی می‌کشد که در همه مسابقات فراملی سرانجامی جز شکست ندارد. اما آن کشور همچنان به استعدادیابی و استعدادپروری در سراسر کشور در رده‌های نوجوانان و جوانان و ساخت زمین‌های خاکی بدون تماشاچی ادامه می‌دهد! مردم آن کشور به‌تدریج از شکست‌های پی‌درپی تیم‌ملی و باشگاهی در رقابت‌های فراملی خسته می‌شوند و با فوتبال قهر می‌کنند. به عبارت دیگر، فوتبال ملی در آن کشور سقوط می‌کند. وقتی از مدیران فوتبال آن کشور می‌پرسند چرا شما برای رشد فوتبال در سطح ملی تدبیری نمی‌اندیشید؟ آنها مدام آمار می‌دهند هرسال چند نوجوان و جوان مستعد یافته‌اند، چند کلاس آموزشی برای آنها برگزار کرده‌اند، چند مسابقه در لیگ نوجوانان و جوانان برگزار کرده‌اند و چند زمین خاکی جدید ساخته‌اند، جالب اینکه این اعداد سال‌به‌سال هم بزرگ‌تر می‌شوند. در کمال ناباوری کسی از مدیران فوتبال ملی در آن کشور نمی‌پرسد چرا به استعدادهای جوان و برگزیده، مجال بازی در زمین‌های چمن اصلی را نمی‌دهند و بر استفاده از بازیکنان سالخورده بعد از چند دهه اصرار دارند! کسی نمی‌پرسد چرا با وجود تغییر قوانین بین‌المللی فوتبال در گذر زمان، آنها همچنان بر استناد به قوانین و تاکتیک‌های پوسیده در زمین‌های چمن اصرار دارند! این داستان به یکی از دلایل اصلی ناکامی فزاینده کشور در حوزه صنعت و تجارت در سطح بین‌المللی اشاره دارد. سال‌هاست ماهیت صنعت و تجارت در سطح بین‌المللی دستخوش تحولی بنیادین شده و آنچه اصطلاحا اقتصاد دانش‌بنیان نامیده می‌شود، با قواعد و تاکتیک‌های کاملا جدید سر برآورده است؛ اقتصادی که در آن، خلق و تجاری‌سازی دانش و فناوری‌های نوین با سرعت زیاد و ‌هزینه کم، کلید اصلی رقابت‌پذیری و کسب قدرت است. اما در همین شرایط، بیشتر سکان‌داران صنعت و تجارت ایران کسانی هستند که نوع نگاه و تاکتیک‌های آنها، غبار زمان و زنگار کهنگی به خود گرفته است. مدل ذهنی برخی از این مدیران مربوط به زمانی است که هنوز اینترنت اختراع نشده بود! هنوز به دنبال خرید لیسانس فناوری از اروپایی‌ها و واردات تجهیزات خط تولید برای تبدیل منابع طبیعی داخلی به فراورده‌های قابل فروش هستند! این مدیران، پرورش و رشدیافته در اقتصاد منبع‌پایه و نفتی هستند و اگر کارنامه موفقی هم دارند (که دارند)، همگی مرهون همان اقتصاد نفتی در دهه‌های گذشته بوده است. این مدیران تاکنون در عمل حاضر نشده‌اند بازیگران و تاکتیک‌های نوین را به بدنه اصلی اقتصاد کشور راه دهند. البته به موازات اینها، نهادهایی همچون معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری، وزارت علوم، ‌تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت مشغول استعدادیابی، استعدادپروری و برگزاری رویدادهای گوناگون در حوزه اقتصاد دانش‌بنیان هستند. هر روز هم در گوشه‌ و کنار کشور، بر تعداد مراکز پژوهشی، مراکز رشد فناوری، پارک‌های علم و فناوری، شتاب‌دهنده‌ها و... افزوده می‌شود. جالب اینجاست وقتی قرار است عملکرد دولت در حوزه علم و فناوری بررسی و تحلیل شود، همه نگاه‌ها به معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت دوخته می‌شود. آنها هم تلاش فراوان و قابل تقدیری دارند و حاصل کارشان را در قالب آمار و ارقام فزاینده ارائه می‌کنند. اما کسی نمی‌پرسد چرا بازیگران اقتصاد مبتنی بر دانش و فناوری، راهی به جریان اصلی صنعت و تجارت ایران ندارند؟ کسی نمی‌پرسد چرا نگاه مدیران نفتی، همچنان بر صنعت و تجارت کشور حکمران است؟ کسی نمی‌پرسد چرا علم سیاست‌گذاری و مدیریت فناوری و نوآوری، کمترین نفوذ را در زیرمجموعه‌ وزارتخانه‌های صنعت، معدن و تجارت و وزارت اقتصاد داشته است؟ آشکار است ادامه روند کنونی، باخت‌های پیاپی ملی در حوزه صنعت و تجارت را در پی خواهد داشت. این باخت‌‌ها مدتی است در قالب تعطیلی تولید داخلی نمایان شده و امواج کوبنده آن در حال قدرت‌گرفتن است. ادامه همین مسیر می‌تواند به سونامی تعطیلی تولید داخلی بینجامد. باید به‌سرعت تدبیری اندیشید. کاری کرد که رقابت‌پذیری بر مبنای آفرینش و تجاری‌سازی علم و فناوری نوین به جریان اصلی اقتصاد کشور وارد شود.
 


دیدگاه‌ها(۰)